ប្រាសាទភូមិប្រាសាទនៅខេត្តកំពង់ធំ (ភាគ ២)

២- ក្បាច់ផ្តែរ និង ប្លង់នៃប្រាសាទ ភូមិប្រាសាទ
ដូចយើងធ្លាប់ដឹងស្រាប់មកហើយថា ស្ថិតនៅក្នុងភូមិប្រាសាទខេត្តកំពង់ធំ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណជា ៦២,៥ គ.ម ពីស្គន់ ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ ស្ថិតក្នុងរចនាប័ថ្មកំពង់ព្រះ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ៧០៦ នៃគ.ស បើសំអាងលើសិលាចារឹកនៃប្រអប់ទ្វារប្រាសាទ ។

ជ្រុងខាងត្បូងឈៀងខាងកើត មុន និង ក្រោយការរលុះ និង សិវៈលិង្គនៃប្រាសាទ (ម.ត ២០០៤)

តាមពិតទៅប្រាសាទនេះ គឺជាប្រាសាទមួយដែលសំខាន់ជាងគេ ដែលនៅសេសសល់ ហើយមានលក្ខណៈល្អបង្គួរនៅឡើយ ក្នុងចំណោមក្រុមប្រាសាទ ដែលមានចំនួនយ៉ាងហោចណាស់ក៍ ៦ ទៀត ស្ថិតនៅជុំវិញ បាក់បែកខ្ទេចខ្ទាំ នៅសល់តែគ្រឹះ ដែលជាឧបសម្ព័ន្ធ ។ ថ្វីត្បិតតែប្រាសាទនេះ ជ្រុងខាងត្បូងនៃប្រាសាទនេះ ត្រូវបានរបេះ ហើយជ្រុះក្នុងអម្លុងឆ្នាំ១៩៩៦ - ១៩៦៧ ក្តី ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ នៅតែរក្សាបានទ្រង់ទ្រាយល្អជាងគេបំផុត ក្នុងចំណោមស្ថាបត្យកម្មនាសម័យចេនឡា ។

ក្បាច់ផ្តែរ រចនាប័ថ្មកំពង់ព្រះ នៃប្រាសាទភូមិប្រាសាទ (ម.ត ១៩៩៤)
ដូចប្រាសាទដទៃៗឯទៀត ដែលសាងសង់អំពីឥដ្ឋ ក្នុងសម័យវប្បធម៌ចេនឡា លើកលែងតែប្រអប់ទ្វារ សរសរពេជ្រនិងផ្តែរដែលជាថ្មភក់ ប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងកើត ស្ថិតក្នុងដើមរចនាប័ថ្មកំពង់ព្រះ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រាសាទភូមិប្រាសាទមានប្រាង្គតែមួយ ឬតួប៉មទោល មានរាងចតុកោណកែង ហើយជញ្ជាំងមានកម្រាស់ប្រមាណជា ១ ម៉ែត្រ ។ ស្ថិតនៅលើខឿនមួយ ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវកប់ក្នុងដីយ៉ាងជ្រៅ ពីកើតទៅលិច បណ្តោយនៃប្រាសាទផ្នែកខាងក្រៅមានប្រវែង ៥,៥០ ម៉ែត្រ ពីជើងទៅត្បូង ទទឹងមានប្រវែង ៥,១០ ម៉ែត្រ និងកំពស់ប្រមាណជា ១២ ម៉ែត្រ ។ រីឯផ្នែកខាងក្នុងវិញ ពីទិសខាងកើតទៅទិសខាងលិច ប្រវែងប្រមាណជា ២,៩ ម៉ែត្រ និងពីទិសខាងជើងទៅត្បូង មានទំហំប្រមាណជា ២,៤៥ ម៉ែត្រ ។

ប្លង់ប្រាសាទ ភូមិប្រាសាទ ដោយ អួង វន (Cf. M. Tranet, Sambaur-Prei-Kuk, Monuments d’Icanavarma, 615-628 AD) et ses environs (1998-1999. Volume 3)

    បើយើងវាស់ទ្វារចូលវិញ ដែលពីដើមមានសន្លឹកទ្វារឈើបិទ យើងឃើញថា ទ្វានេះមានកំពស់ប្រមាណជា ១,៨៥ ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រមាណជា ០,៧៧ ម៉ែត្រ ។ តាមពិតទៅទំហំនៃក្លោងទ្វាចូលនេះ គឺត្រូវបានអនុឡោម តាមលក្ខណៈក្បួនខ្នាតដ៏សមស្របនាសម័យនោះ ។
    វត្តមានដែលគូនៅលើស៊ុមទ្វារខាងលើ ជាចំណុចបង្ហាញថា ពីដើមមានសន្លឹកទ្វារធ្វើអំពីឈើបើកបិទ តែឥឡូវនេះត្រូវបានបាត់បង់អស់ទៅហើយ ។
    សំណង់ស្ថាបត្យកម្មខាងលើ បានទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង ។ សូមជម្រាបថា ជញ្ជាំងប្រាសាទដែលត្រូវបានសាងសង់អំពីឥដ្ឋដុតឆ្អិននោះ ត្រូវបានរៀបដោយមានលក្ខណៈត្រង់ ពីក្រោមឡើងទៅលើ ដោយមានការបង្រួមខ្នាតឲ្យតូចបន្តិចម្តងៗ ចាប់ពីផ្ទាំងក្បាច់ផ្តែរឡើងទៅលើ តាមបច្ចេកទេសឲ្យមានលក្ខណៈជាថ្នាក់ៗ ចំនួន ៣ ថ្នាក់ ។ ប្រាសាទមានរាងកោងដូចដំបូលទូក ដោយមានថ្មមួយបន្តុបពីលើ ហើយនៅជុំវិញលំអដោយក្បាច់ក្រឡោតខ្ពស់ ជាវិមានអាកាស នៅតាមថ្នាក់និមួយៗនៃប្រាសាទ ។

សៀវភៅសម្បូរព្រៃគុក សរសេរជាភាសាបារាំង បោះពុម្ភនៅភ្នំពេញ ឆ្នាំ ១៩៩៩

ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្ទាំងក្បាច់ផ្តែរ ដែលមានរាងជាចតុកោណកែង (១,៦៥ម៉ែត្រ x ០,៦០ម៉ែត្រ x ០,២៧ម៉ែត្រ) ហើយធ្វើអំពីថ្មភក់ យើងកត់សំគាល់ថា ក្បាច់ផ្តែរនេះរក្សានូវលក្ខណៈដើមទាំងជ្រុង ដោយគ្មានខូចខាតអ្វីទាំងអស់ ។ ចម្លាក់ផ្ទាំងផ្តែរនេះ មានកម្រងផ្កាមានរាងដូចជាដងធ្នូឆ្លាក់ក្រឡោត ហើយជ្រៅតាមបណ្តាយ ដោយមានក្បាច់សន្លឹកនៅចំកណ្តាលមានរូបជាព្រះកាល ឬកិរ្តិមុខ (កេរ្តិ៍មុខ) តំណាងឲ្យពេលវេលា ហើយនៅចុងទាំងសងខាងនៃក្បាច់សន្លឹក មានរាងកួចឡើងទៅលើយ៉ាងសមសួន ។
បើយើងប្រៀបធៀបទៅនឹងក្បាច់ផ្តែរ នៃប្រាសាទកំពង់ព្រះ នៅខេត្តកំពង់ចាមយើងឃើញថា មានលក្ខណៈដូចគ្នា ក៏ប៉ុន្តែខុសពីលក្ខណៈរចនាប័ថ្មព្រៃក្មេង នៅខេត្តសៀមរាបទៅវិញ ។ បើនិយាយម្យ៉ាងទៀត ខុសពីក្បាច់ផ្តែរនាសម័យមុន ដែលមានរាងជាអ័ក្ស ក្នុងសម័យកាលនេះអ័ក្សនេះ បានក្លាទៅជាក្បាច់ដងធ្នូ ដែលជាលក្ខណៈថ្មីមួយ ពុំធ្លាប់មានពីមុនមក ។ យ៉ាងណាមិញ នៅក្នុងរចនាប័ថ្មព្រៃក្មេង ក្បាច់ផ្តែរមានរាងជាក្បាច់កម្រងផ្ការំយោល តែឥឡូវនេះ ត្រូវបានជំនួសដោយក្បាច់សន្លឹកកណ្តាលមួយ អមដោយក្បាច់សន្លឹកតូចៗ ម្ខាងមានចំនួនបី នៅផ្នែកខាងលើនិងផ្នែកខាងក្រោម នៃក្បាច់ដងធ្នូទៅវិញ ៕ (ម.ត្រាណេ)

សិល្បៈ និង ប្រាសាទបុរាណ

១ to ១៥ of ១៩០ ទៅមុខ