ទស្សនៈ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​ថៃ សុភ​ទ្រ​ទិស ឌិ​ស្គូ​ល ជុំវិញ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង សិល្បៈ​ថៃ​

    ​ដោយសារ​ផ្អែក​តាម​ព្រឹ​តិ្ត​ការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ទិន្នន័យ​ខាង​បុរាណវិទ្យា​គេ​អាច​ដឹងថា ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន គឺជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​ចក្រភព​កម្ពុជទេស​រប​ស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ដែល​ស្ថិតក្នុង​អម្បូរ​មន​-​ខ្មែរ មុន​ការមកដល់​នៃ​ជនជាតិ​ថៃ និង​លាវ ។ ឯកសារ​ផ្តល់​ឧទាហរណ៍​ជាក់ ស្តែង​ខាង​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខាង​សិល្បៈ​ថៃ​ដ៏​ឆ្នើម​មួយរូប គឺ​អ្នកអង្គម្ចាស់ Subhadradis Diskul បានបញ្ជាក់​រំលឹកថា "from the linguistic point of view, the Thai people might have originally lived in southeastern China. They presumably migrated down little by little into present-day Thailand and encountered the Mon and the Khmer that had been living there before. The Thai adopted as well as adapted the Mon and Khmer cultures until the were strong enough to declare their independence against the Khmer in the middle of the 13th century. (Cf. Thai Art History, A brief History, 1986 in Expedition, Vol. 18, No 4, Smmer 1976)".

​    ​ទស្សនៈ​ខាងលើនេះ ទោះបីជា​មិន​សមស្រប​នឹង​ព្រឹ​តិ្ត​ការណ៍​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ​ទាំងស្រុង​ក្តី ព្រោះ​មាន​ភាពច្របូកច្របល់​ជា​អវិជ្ជមាន​ជា ច្រើន​អន្លើ ក៏ប៉ុន្តែ​បង្ហាញ​យ៉ាងច្បាស់​ថា ទឹកដី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន ដើមឡើយ​គឺជា​ទឹកដី​របស់​ប្រជាជន​មន និង​ខ្មែរ ដែលជា​ប្រជា ជាតិ​ទាំងពីរ​ស្ថិតក្នុង​អម្បូរ​មនុស្ស​តែមួយ​គឺ​អម្បូរ​មន​-​ខ្មែរ ។ សូម​រំលឹកថា ជនជាតិ​មន នឹង​ជនជាតិខ្មែរ​មុន​ការបង្កើត​រដ្ឋ ដោយ​ឥណ្ឌូ​វូប​នីយកម្ម គឺជា​ជនជាតិ​តែមួយ ទាំង​ភាសា ទាំង​ពូជសាសន៍ ទាំង​វប្បធម៌ និង​ភូមិសាស្ត្រ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ មានន័យថា អម្បូរ​មន​-​ខ្មែរ គឺជា​អ្នកស្រុក អាយ មិនមែនជា​អន្តោប្រវេសន៍​ដូចជា​ជនជាតិ​ថៃ ដែលជា​អ្នក​ចំណូល​ថ្មី​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចាប់តាំងពី​ស​.​ត ទី​១៣ នៃ​គ​.​ស ។ គឺជា​ប្រការ​ចម្បង​នេះហើយ ដែល​ទទួលស្គាល់​ដោយ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ថៃ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ឃើញថា រាល់​សម​ទ្ធ​ផល​សង្គម វប្បធម៌ សិល្ប​: ជាពិសេស​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ​ក៏​ដូច​សម័យ និង​ដោយឡែក​សម័យអង្គរ មិនអាច​ត្រូវ​រាប់បញ្ចូល​ក្នុង​ខឿនវប្បធម៌​របស់​ប្រជាជន​ថៃ​បានជា​ដាច់ខាត ។ ដូច្នេះហើយ​ការដែល​យើង​ចាក់​ទុក​ថា ស្នាដៃ​សិល្បៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ទាំងឡាយ​ដែល​ត្រូវបាន​បង្កបង្កើត​ឡើង នា​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏ដូចជា សមិទ្ធិផល​សង្គម​មុន​ស​.​វ ទី​១៣ គឺជា​សមិទ្ធផល​ដូនតា​របស់​ប្រជាជន​មន និង ខ្មែរ​យ៉ាង​ប្រាកដ ដែលជា​អ្នកស្រុក​អាយ ឬ រដ្ឋវាសី ។​


​    ​ព្រោះថា រាល់​ការបកស្រាយ ក្រៅ​បរិបទ​ខាងលើ ដែល​បាន​កំណត់ដោយ​អ្នកអង្គម្ចាស់​ខាងលើ គឺជា​ការបកស្រាយ​ដែលមាន​លក្ខណៈ នយោបាយ ឬ ស្នេហា​ជាតិ​ជ្រុលនិយម​ជាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬ វិទ្យាសាស្ត្រ ។ ក្នុងន័យនេះ គប្បី​ក្នុងការ​ស្រាវជ្រាវ​សិក្សា​អំពី ខ្មែរ យើង​មិនត្រូវ មើលរំលង​នូវ​កត្តា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខាងលើ ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ទឹកដី​កំណើត​នៃ​ប្រជាជន​ថៃ​មិ​ង​ការតាំង កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការមកដល់​របស់​អម្បូរ​ថៃ រួមមាន​ប្រជាជន​លាវ (​ឡាវ​) ផងដែរ ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគេ្នយ៍​យើង​នេះ ។ ក្រោយពី​បាន​នី​យ៍​ទេស ចាក​ចេញពី​មាតុភូមិ​កំណើត​របស់​ខ្មែរ ដោយសារ​បញ្ហា​សង្គ្រាម​វាតទី​និយម​របស់​ពួក​មង​ហ្គា​ល ។ នៅលើ​ទឹក​ដ៏​បវរ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ ដែលជា​ទឹកដី​កំណើត​របស់​ដូនតា​ខ្មែរ ដែល ស្ថិតក្នុង​អម្បូរ​មន​-​ខ្មែរ គេ​បាន​រកឃើញ​នូវ​បុរាណវត្ថុ​គ្រប់​សម័យកាល ពី​យុគ​វប្បធម៌​សម័យ​ថ្ម​បំបែក បំបែក​ក្លាយ​ថ្ម​រំលីង​ដល់​យុគ​វប្បធម៌​សំ​រិ​ទ្ធិ និង​ដែក​តាម​ស្ថានីយ៍​នានា ដែលជា​កេរ្តិ៍មរតក វប្បធម៌​ដ៏​រុងរឿង ពុំមែន​ជា​ថៃ ឬ​មុន​ថៃ  ។​
​    ​តាមពិតទៅ ទស្សនៈទាន​ខាងលើនេះ ពិតជា​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​ជាគោលការណ៍​គ្រឹះ​ដែល​អ្នក​ប្រវត្តិវិទូ ទាំង​ថៃ​ទាំង​ខ្មែរ ត្រូវគោរព ទោះ បី​អ្នកជា​អ្នកនិពន្ធ​មិនសូវ​យល់ដឹង​អំពី​ផ្នែក​ជាតិពន្ធុវិទ្យា​បាន​ល្អិតល្អន់​ក៏ដោយ ។ បើ​និយាយ​ម្យ៉ាងទៀត លោក​មិនបាន​ញែក​ឲ្យ​ដាច់​រវាង​សមិទ្ធផល​មន​-​ខ្មែរ និង ខ្មែរ​នៅលើ​ទឹកដី​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន ។ តែ​យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏​យើង​ត្រូវ​ដឹងថា ជនជាតិ​មន​ដែល​រួម​ពូជសាសន៍​ជាមួយ​ខ្មែរ ទាំង​ជាតិ ព​ន្ធុ ទើបតែ​ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពី​ខ្មែរ ដោយ​យន្តការ​ឥណ្ឌូ​វូប​នីយកម្ម​នា​ចុង​សតវត្ស​ទី ៦ ដើម​សតវត្ស​ទី ៧ តែប៉ុណ្ណោះ  ហើយ​រដ្ឋ​ទ្វារ​វ​តី​ដែល​ខ្លួន​បាន បង្កើតឡើង​នៅលើ​ទឹកដី​នគរ​ភ្នំ​នោះ ក៏​ត្រូវបាន​រលត់រលាយ​ដោយ​ការទន្ទ្រាន​វាតទី​ទឹកដី​ពី​សំណាក់​ពួក​ថៃ​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៤ នៃ គ​.​ស ផងដែរ ៕ (​ម​.​ត្រា​ណេ​)